banner galeria

banner konkursy

banner uczniowski

rada

dysleksja rozwojowa – tego terminu używa się dla określenia syndromu zaburzeń, do których należą:

dysleksja – specyficzne trudności w czytaniu,

dysgrafia – specyficzne trudności w opanowaniu kaligraficznego pisma,

dysortografia – specyficzne trudności w opanowaniu poprawnej pisowni,

dyskalkulia – specyficzne trudności w uczeniu się matematyki.

Ponieważ jednak zaburzenia te często występują jednocześnie, zwykle stosuje się jeden termin – specyficzne trudności w uczeniu się.
Specyficzne trudności w uczeniu się nie są wynikiem wolniejszego rozwoju umysłowego czy braku wiedzy i umiejętności oraz motywacji do nauki. Przytrafiają się one dzieciom o prawidłowym rozwoju umysłowym. Dzieci te osiągają bardzo dobre wyniki w testach inteligencji, a w odpowiedziach ustnych są często lepsze od dzieci bez dysleksji (jak twierdzi prof. Marta Bogdanowicz).

Termin dysleksja pochodzi od greckiego morfemu dys-, który oznacza brak czegoś, trudność, niemożność i słowa lexicos – odnoszącego się do słów.
Istnieje kilka definicji dysleksji. Po raz pierwszy termin ten został zastosowany w 1887 roku i określał on rzadkie formy zaburzenia uczenia się, objawiające się skrajnymi trudnościami w nauce czytania i pisania słów przy zastosowaniu tradycyjnych metod nauczania, które okazały się skuteczne do wszystkich innych dzieci. Do niedawna najczęściej przytaczana była definicja Światowej Federacji Neurologii z 1968 roku. Zgodnie z nią dysleksja to zaburzenie manifestujące się jako trudność w uczeniu się czytania, pomimo że dziecko jest uczone zgodnie z przyjętymi zasadami i metodami nauczania. Równocześnie Światowa Federacja Neurologii podała również drugą definicję, wskazującą na szerszy zasięg zaburzeń uczenia się, według której dysleksja to zaburzenia występujące u dzieci, które pomimo typowych doświadczeń szkolnych mają niepowodzenia w opanowaniu sprawności językowych w zakresie czytania, czynności pisania i poprawnej pisowni, niezależnie od ich zdolności intelektualnych. W 1989 roku Brytyjskie Towarzystwo Dysleksji opublikowało kolejną definicję, według której dysleksja to specyficzne trudności w uczeniu się, uwarunkowane konstytucjonalnie w jednym lub więcej zakresach czytania, pisania i poprawnej pisowni w mowie pisanej, którym mogą towarzyszyć trudności w wykonywaniu wielu zadań. W szczególności związana jest z opanowaniem mowy pisanej (alfabetu, zapisu cyfr i nut), chociaż często zaburzenia te dotyczą też do pewnego stopnia zaburzeń mowy ustnej. Opublikowana w 1994 roku przez Towarzystwo Dysleksji im. Ortona (w USA) definicja zakłada, że dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym, uwarunkowanym konstytucjonalnie. Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania fonologicznego. Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są zazwyczaj niewspółmierne do wieku życia oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych; trudności te nie są czynnikiem ogólnego zaburzenia rozwoju, ani zaburzeń sensorycznych. Dysleksja manifestuje się różnorodnymi trudnościami w odniesieniu do różnych form komunikacji językowej; często oprócztrudności w opanowaniu sprawności w zakresie czynności pisania i poprawnej pisowni. W praktyce wyróżnia się najczęściej trzy typy dysleksji:

Dysleksja typu wzrokowego, gdzie występują przede wszystkim zaburzenia percepcji wzrokowej i pamięci wzrokowej.
Specyficzne trudności w uczniu sie
Dysleksja typu słuchowego, u podłoża, której leżą zaburzenia percepcji słuchowej i pamięci słuchowej powiązane często z zaburzeniami językowymi.

Dysleksja integracyjna, rozpoznawana jest wówczas, gdy rozwój funkcji percepcyjnych badanych w izolacji jest zgodny z wiekiem, zaburzony jest natomiast proces interpretowania bodźców napływających z różnych zmysłów. Często do terminu dysleksja dodaje się określenie rozwojowa (trudności występują od początku nauki szkolnej), w odróżnieniu od dysleksji nabytej (zwykle po przebytym uszkodzeniu mózgu przez osoby dorosłe).
Definicja dotycząca specyficznych trudności w uczeniu się, zawarta w Rozporządzeniu MEN z dnia 30 kwietnia 2007r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562, z późn. zm.),mówi, że poprzez specyficzne trudności w uczeniu się należy rozumieć trudności w uczeniu się odnoszące się do uczniów w normie intelektualnej, którzy mają trudności w przyswajaniu treści nauczania, wynikające ze specyfiki ich funkcjonowania percepcyjno – motorycznego i poznawczego, nieuwarunkowane schorzeniami neurologicznymi.
Przyczyny specyficznych trudności w uczeniu się i częstotliwość jej występowania.
Przyczyny specyficznych trudności w uczeniu się są nieustannie źródłem dyskusji i konfrontacji, bowiem nie do końca są one znane. Istnieje na ten temat kilka koncepcji.
1. Koncepcja genetyczna łącząca występowanie dysleksji z dziedziczeniem tych zmian w centralnym układzie nerwowym, które są przyczyną zaburzeń funkcjonalnych i podłożem trudności w czytaniu i pisaniu.
2. Koncepcja organiczna łączy dysleksję z mikrouszkodzeniami centralnego ośrodkowego układu nerwowego, nabytych w różnych okresach rozwoju, a zwłaszcza w okresie płodowym, okołoporodowym lub bardzo wczesnym dzieciństwie.
3. Brak opanowania podstawowych, elementarnych technik czytania i pisania w wyniku niewłaściwych metod nauki.
4. Koncepcje neurofizjologiczne upatrują przyczyn dysleksji w braku ukształtowania dominacji jednej lub drugiej półkuli mózgowej lub niedokształceniu struk niektórych okolic kory mózgowej.
5. Zaburzenia emocjonalne powodowane urazem, psychicznym stresem, niewłaściwymi postawami, nawykami i nieprzystosowaniem społecznym dziecka.
6. Zaburzenia tempa, rytmu i dynamiki rozwoju funkcji poznawczych, wzrokowych, słuchowych i ruchowych oraz lateralizacji, jako jedne z głównych i bezpośrednio przyczyn wywołujących specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. Odróżnienie dyslektyków od innych uczniów z trudnościami w nauce jest trudne. Nie ma jednego, ostatecznego testu, przy pomocy którego można by było dokonać takiego rozpoznania. Niektórzy nauczyciele negują istnienie tego typu trudności twierdząc, że uczniom po prostu nie chce się ładnie i poprawnie pisać. Często też te specyficzne trudności są mylone z globalnymi opóźnieniami intelektualnymi czy zaburzeniami środowiskowymi. Z tych też powodów częstotliwość występowania dysleksji jest różna. Zdaniem jednych naukowców w ogólnej populacji uczniów jest 2% dzieci dotkniętych tym zaburzeniem, zaś według innych 30%. Według badań przeprowadzonych pod kierunkiem prof. Marty Bogdanowicz 15% populacji szkolnej stanowią dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu o różnym nasileniu, 3 – 4% stanowią dzieci z głębokimi zaburzeniami. Oznacza to, że np. na 30 dzieci w klasie znajdować się może 5 dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce czytania i pisania i jedno dziecko z głęboką dysleksją.

POTRZEBY DIAGNOZOWANIA SPECYFICZNYCH TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ, RODZAJE DIAGNOZY I FORMY POMOCY.
Diagnozowanie specyficznych trudności w uczeniu się jest potrzebne w celu doboru specjalistycznych metod nauczania i opieki nad dzieckiem, zróżnicowania tempa uczenia się, dostosowania wymagań szkolnych do możliwości i potrzeb ucznia. W celu ustalenia czy trudności w nauce dziecka mają dyslektyczne podłoże, konieczne jest przeprowadzenie wielospecjalistycznych badań diagnostycznych.

Diagnoza wstępna obejmująca wywiad z rodzicem i analizę wytworów dziecka/ ucznia, ma na celu zebranie istotnych informacji rozwojowych dotyczących dziecka oraz przeanalizowanie charakteru zgłaszanych trudności.

Diagnoza psychologiczna ma na celu poznanie i opis poszczególnych wskaźników funkcji psychicznych dziecka oraz określenie jego cech osobowości, a także scharakteryzowanie jego reakcji emocjonalnych.

Diagnoza pedagogiczna ma na celu ocenę poziomu sprawności dziecka w czytaniu, pisaniu i liczeniu.

Diagnoza logopedyczna ma na celu ocenę poziomu rozwoju dziecka, wykrycie w porę i usunięcie jak najwcześniej wady wymowy czy usprawnienie niedojrzałych jej form.

Diagnoza medyczna ma na celu przeprowadzenie badań klinicznych (np.: u neurologa, okulisty, audiologa), wykluczających lub potwierdzających procesy chorobowe, w wyniku których mogą pojawić się trudności w czytaniu i pisaniu oraz ocenę stanu zdrowia emocjonalnego dziecka.
Diagnozy cząstkowe (psychologiczna, pedagogiczna, lekarska) kończą się opracowaniem wielospecjalistycznej opinii o badanym. Szkoła potrzebuje takiej opinii głównie dla ukierunkowania pracy z uczniem.
Rodzaje form pomocy dzieciom o różnym nasileniu trudności w czytaniu, pisaniu i liczeniu:
– pomoc rodziców pod kierunkiem nauczyciela,
– zespół korekcyjno – kompensacyjny,
– terapia indywidualna w poradni,
– klasy terapeutyczne
– stacjonarne oddziały terapeutyczne dla dzieci z głęboką dysleksją rozwojową i wtórnymi zaburzeniami.
Postępy w terapii pedagogicznej zależą przede wszystkim od głębokości zaburzeń powodujących specyficzne trudności w uczeniu się, poziomu sprawności intelektualnej dziecka, od tego jak wcześnie podjęto pracę terapeutyczną i czy odbywa się przy współudziale rodziców i nauczyciela.

Pamiętajmy!
Specyficzne trudności w uczeniu się nie są chorobą czy kalectwem. To zaburzenia uczenia się, nad którymi trzeba pracować za pomocą metod pedagogicznych
(prof. Marta Bogdanowicz).
Źródła:
1. Bogdanowicz M.: „O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu
i pisaniu – odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli”, Lublin 1994,
2. Brejnak W.: „Dysleksja w teorii i praktyce”, Warszawski Oddział Polskiego Towarzystwa Dysleksji. Oddział Terwnowy nr1, 1999,
3. Zakrzewska B.: „Trudności w czytaniu i pisaniu”, Warszawa 1996.
4. M. Bogdanowicz, A. Adryjanek „Uczeń z dysleksją w szkole” Wyd. Pedagogiczne OPERON Gdynia 2004;

Agnieszka Bernaciak– pedagog szkolny